18-08-2010 | Jeroen van der Vliet
Het Kwaliteitsmodel Webrichtlijnen, dat eerder door het leven ging als de webrichtlijnen voor overheidswebsites, gaat dit jaar op de schop. Tot en met 15 september a.s. wordt de gelegenheid geboden inhoudelijk te reageren op versie 2.0. Het ziet er echter naar uit dat het hier vooral gaat om de correctheid van de vertaling van de Engelse brontekst van W3C naar het Nederlands, niet om de achterliggende principes. Dat zou wel eens een gemiste kans kunnen zijn.
Over de webrichtlijnen is ook in het erfgoedveld de afgelopen paar jaren het nodige te doen geweest. Tot een grote polemiek heeft dit alles niet geleid, maar toch, er waren uitgesproken voor- en tegenstanders te vinden. Om met de laatste – en meest vocale – groep te beginnen, die vinden de webrichtlijnen betuttelend en kostenverslindend en hebben er sowieso een hekel aan “omdat het verplicht is”. Probeer dat nog maar eens te overtroeven als voorstander.
Vooral dat laatste punt verdeelt het erfgoedveld. Zo moet het Nationaal Archief verplicht aan de webrichtlijnen voldoen, maar hoeft het Rijksmuseum er bijvoorbeeld helemaal niets mee te doen. De eerste is namelijk een overheidsinstelling (moet), de tweede een stichting (mag). Nu was het idee natuurlijk dat zij die niet moeten zich vast wel zouden kunnen vinden in de nobele gedachte van een toegankelijk web voor iedereen en dus uit eigen beweging zich aan de webrichtlijnen zouden conformeren. Helaas is daar tot op heden maar weinig van te merken, althans, in de erfgoedsector.
Dat bleek wel vorig jaar, toen geen consensus bestond om van de webrichtlijnen een minimumeis voor het digitale erfgoed te maken en in DE BASIS op te nemen. Zij die verplicht waren de webrichtlijnen toe te passen raadden het diegenen die niet moeten, maar wel willen, zelfs af. Het eindresultaat is dat er nu helemaal niets over webtoegankelijkheid in DE BASIS is opgenomen. Dat stoort, want het voelt alsof we op dit punt tekort zijn geschoten. Toch kan ik me niet aan de gedachte onttrekken dat een deel van het probleem zit in de presentatie van de webrichtlijnen. Omdat het moet, smoort het de goede wil die aan de webrichtlijnen ten grondslag ligt.
Daarnaast hapert er nog veel aan de beeldvorming. Nog steeds wordt algemeen gedacht dat webrichtlijnen in het leven zijn geroepen voor mensen met een handicap. Maar niet alleen zij, iedereen profiteert van de meeste richtlijnen die een betere webervaring garanderen. Met de webrichtlijnen in de hand worden betere websites gebouwd. En dan niet alleen voor websites om te raadplegen op de computer, maar vooral op al die andere apparaatjes waarmee we tegenwoordig internet tot onze beschikking hebben. Veel van de richtlijnen bevorderen daarnaast de automatische informatieverwerking door computers zelf, dus zonder tussenkomst van een persoon, en brengen zelfs het semantisch web een stapje dichterbij door te wijzen op het belang van beschrijven en structureren van informatie. Webtoegankelijkheid zegt daarmee veel meer over “overal en altijd internetten” dan over “internetten met een handicap”.
Interessant is dat vorig jaar door Michelle Thonen, als onderdeel van haar afstudeerproject aan de Hogeschool Rotterdam, uitgebreid is gekeken naar hoe de webrichtlijnen tot nu toe in de markt zijn gezet en hoe het gebruik ervan zou kunnen worden verbeterd.
In de door Thonen gevoerde gesprekken valt dezelfde kritiek als uit het erfgoedveld te beluisteren bij de bevraagde overheidsinstellingen, webbouwers en bedrijven: het is te veel, te rigide, te duur. Daarmee zijn de webrichtlijnen een spijtig voorbeeld geworden van hoe je met regelgeving ook je fraaie doel voorbij kan hollen. Wat als iets ideëls is opgezet, is een moetje geworden voor wie het ongeluk heeft een overheidsite bij te houden.
Terug naar de erfgoedinstellingen waar zeker goede wil bestaat om met de webrichtlijnen aan de slag te gaan, ook uit vrije wil. Immers, het zit in het DNA van deze organisaties om niet alleen te zorgen voor erfgoed maar daar ook toegang toe te bieden, voor onderzoeksdoeleinden, ter educatie, inspiratie, informatie en als vrijetijdsbesteding. Of zoals een archiefdirecteur ooit zei: “we doen onze uiterste best om de fysieke toegang tot ons gebouw te garanderen. Daar hebben we een prijs voor gekregen en daar zijn we maar wat trots op. Wat houdt me dan tegen die inspanning niet te leveren voor de toegang tot mijn digitale collecties?” Inderdaad, waarom eigenlijk niet?
Deelnemers aan onze expertmeeting opperden een lite-versie voor het erfgoed op te stellen, rekening houdend met enkele specifieke bepalingen in de webrichtlijnen die enorme kosten met zich mee brengen voor erfgoedinstellingen. Een transcriptie van elk gescand historisch document, ondertiteling van alle oude filmbeelden of een beschrijving van elk plaatje in een beeldbank; dat gaat bij velen ver boven het beschikbare budget. Dan moet echter wel iets veranderen aan de strikte interpretatie van de webrichtlijnen dat je alleen een keurmerk krijgt als je aan àlle 125 richtlijnen voldoet. Overigens, ook de opstellers van de webrichtlijnen hadden uit pragmatische overwegingen ooit een minimale en een maximale versie van de webrichtlijnen voor ogen, maar daar is politiek een stokje voor gestoken; one set to rule them all.
Een andere suggestie uit de eerder genoemde expertmeeting: creeër een subsidieregeling om erfgoedwebsites conform de webrichtlijnen om te bouwen. Helaas een weinig kansrijk voorstel in een tijd van aangekondigde, forse bezuinigingen. Misschien dat juist de toekomstige, beperkte financiële armslag het denken over de webrichtlijnen een nieuwe kant op kan sturen. We moeten ons nieuwe, andere vragen stellen. Niet hoe dwingen we dit de onwilligen af, maar hoe krijgen we ze er bij? Wat is essentieel om webtoegankelijkheid te bevorderen? Anders gezegd, wat mag als een redelijke inspanning worden beschouwd van een erfgoedinstelling? Dat lijkt me nou een mooie insteek voor de nu geopende discussie op review.wrv2.nl. Laat het niet bij een vertaling blijven. Denk breder, kijk verder. Doet u ook mee?
DE BASIS, webrichtlijnen
