Voor cultuurhistorisch onderzoek zijn tijdschriften van historische verenigingen, heemkundekringen en archeologische werkgroepen een belangrijke bron van informatie. Het vinden van bruikbare artikelen binnen de vaak zeer diverse en doorgaans slechts in kleine kring verspreide media, stelt onderzoekers echter wel voortdurend op de proef.

Sabine, oftewel Stichts Bibliografisch Netwerk Utrecht, heeft zich tot doel gesteld om zo’n 3500 artikelen uit tijdschriften van historische verenigingen en stichtingen die actief zijn in de provincie Utrecht te digitaliseren en doorzoekbaar te maken.

De 3500 artikelen worden toegevoegd aan de bibliografische internet-database waarin reeds 40.000 titels zijn opgenomen van publicaties die de Utrechtse cultuur en geschiedenis behandelen.

• Presentatie Daniël Pletinckx (PDF, 21 MB)
• Presentatie Kim Dylla (PDF, 6,5 MB)
• Presentatie Michael Zöllner (PDF, 1 MB)
• Presentatie Animotions (PDF, 12 MB)

Wie de lezingen gemist heeft over Rome Reborn tijdens de studiedag Virtuele Historische Steden, krijgt in deze korte documentaire door Bernie Frischer de achtergronden uitgelegd van het Rome Reborn-project. De documentaire is gemaakt bij de presentatie van het project tijdens SIGGRAPH 2008.

Deze week staat bij DEN geheel in het teken van 3D en historische visualisaties. Geen onbekend thema, we hebben daar al vaker over geschreven en georganiseerd, maar in deze week is er wel heel veel rond dit onderwerp te doen.

Virtuele reconstructie van Pompeï gemaakt met CityEngine-software.

Allereerst ontvangen we donderdag op het kantoor van DEN en Europeana (we zitten beiden in de Koninklijke Bibliotheek) drie Amerikaanse gasten in de vorm van Bernie Frischer en Kim Dylla, van de universiteit van Virginia. Beiden hebben veel ervaring opgedaan op het gebied van historische visualisaties, niet in de laatste plaats via het project Rome Reborn (zie ook film hieronder).

Samen met hen zullen we gaan praten over de wijze waarop 3D-visualisaties ontsloten kunnen worden in Europeana. Dat daar veel techniek en metadata bij komt kijken, ligt voor de hand. Dit sluit mooi aan bij de doelstellingen van het CARARE-project.

‘s Middags reizen we met hen af naar Delft om op een besloten expertmeeting te praten over historische verantwoording. Want hoe geef je nu in een 3D-model aan wat je hebt gereconstrueerd op basis van archeologische en historische gegevens, en wat meer op basis van eigen interpretatie is? Deze problematiek speelt ook in de meer fysieke museumarcheologie. Bijvoorbeeld bij de reconstructie van aardewerk laat de restaurateur doorgaans met een ander kleur gips ook zien wat origineel is en wat later is aangevuld. De vraag is, hoe maak je op digitale wijze dat onderscheid.

Verder raken 3D-visualisaties na loop van tijd los van de applicatie waarvoor ze ooit zijn gemaakt. Dan ontbreekt de context waarin de bronnen en ideeën achter zo’n reconstructie beschreven worden. In het London Charter is al een opzet gemaakt voor een verantwoording, de vraag is nu, hoe geven we daar een praktische uitwerking aan. Op deze middag zullen we daar over praten met vertegenwoordigers van bedrijven die veel visualisaties maken en medewerkers van de TU Delft.

Het Forum Romanum, gereconstrueerd in Rome Reborn.

Op vrijdag organiseren we samen met het Allard Pierson Museum een symposium met als titel Virtuele Historische Steden. Op deze dag presenteren negen deskundige sprekers hun projecten en geven zij aan hoe deze historische visualisaties gebruikt worden en kunnen worden bij bijvoorbeeld city marketing, onderwijs en erfgoedtoerisme. Een van de sprekers zal zelfs zijn verhaal geven vanuit Second Life, staand in zijn eigen reconstructie, zonder dus in levende lijve in Amsterdam aanwezig te zijn.

Wie daar graag bij aanwezig wil zijn kan zich aanmelden via den@den.nl. Deelname bedraagt 55 euro, of 65 euro wanneer ter plekke bij de kassa van het Allard Pierson Museum wordt afgerekend.

Het Nieuw Land Erfgoedcentrum heeft met steun van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een tentoonstelling en bijbehorende website gemaakt over een van de grootste “droge” scheepskerkhoven ter wereld: Flevoland. In de bodem van de jongste provincie bevinden zich ruim vierhonderd scheepsresten en veel daarvan zijn in de afgelopen decennia onderzocht.

Op de website Vergane Schepen is een selectie van scheepswrakken in Flevoland te zien.

Met behulp van Google Maps is informatie over een selectie via de website Vergane Schepen te raadplegen. Op de kaart zijn met behulp van een scheepsicoontje de lokaties van scheepsresten gemarkeerd, doorklikken brengt de bezoeker bij een pagina met test en een afbeelding. Zoeken kan overigens ook in een lijst van wraklocaties. Het scheepsicoontje, een rood scheepje op een blauw-wit gestreepte stok, is overigens ook in het Flevolandschap zelf te zien en markeert zo ook “in het echt” waar scheepsrestanten in de bodem liggen.

Het Allard Pierson Museum in Amsterdam bestaat 75 jaar en viert feest met onder andere een bijzondere tentoonstelling over de toekomst van museale exposities. Wat zijn technologische hoogstandjes die een bezoek aan het museum van de eenentwintigste eeuw nog spannender en leerzamer maken? In het museum is daarvan alvast een voorproefje te zien op de tentoonstelling Toekomst voor het verleden:

In het Allard Pierson Museum kan deze farao in 3D worden bekeken, zonder een 3D-brilletje nodig te hebben.

• 3D-visualisaties van archeologische objecten die de bezoeker kan zien zonder een speciaal brilletje op te hoeven zetten;
• augmented reality, waarmee van een archeologische opgraving een 3D-reconstructie getoond wordt via zakcomputers die de bezoeker individueel kan bedienen;
• en een in Italië ontwikkeld, archeologische presentatie waarbij vier bezoekers met hun avatars à la Second Life tegelijkertijd kunnen dwalen door een virtuele Romeinse villa.

In het Allard Pierson Museum worden deze drie nieuwe technieken getoond aan de hand van objecten uit de eigen collectie.

Tegelijk met de tentoonstelling worden door het museum ook drie workshops georganiseerd rond het gebruik van deze nieuwe media in musea. De eerste daarvan werd op 19 en 20 mei gehouden en had als titel Interactivity and virtual reconstructions in cultural heritage. De reconstructie van de Romeinse Villa di Livia werd gebruikt als voorbeeld voor de presentaties en discussies over de toepassing van de technieken. Aan de workshop deden zowel archeologen, museummedewerkers als ook kunstenaars en computerprogrammeurs mee.

De eerste dag bood een goede en brede introductie op 3D-reconstructie van archeologische bronnen. De essentie ervan is niet om het verleden te reconstrueren, maar om alle kennis die we hebben over een archeologisch object op een gefundeerde wijze samen te brengen, aldus Daniël Pletinckx, directeur van Visual Dimensions en medeorganisator van de workshop. Zo wil je bijvoorbeeld ook de ontwikkeling van een gebouw door de tijd in de visualisatie mee kunnen nemen. Uitgangspunt voor 3D-reconstructies is de London Charter, om de wetenschappelijke bruikbaarheid te garanderen. Dat wetenschappelijke betrouwbaarheid kan samengaan met artistieke geloofdwaardigheid liet Jan de Rode zien. Door bijvoorbeeld de luchten achter de reconstructie van het archeologische object in de visualisatie op een schilderachtige wijze te benaderen, wordt de aantrekkelijkheid en overtuigingskracht van de visualisatie vergroot. Jean Pierre van Maasakker liet de laatste ontwikkelingen zien op het gebied van interactieve mogelijkheden van 3D-reconstructies. De middag van de eerste dag was gewijd aan het Villa di Livia-project, een onderdeel van een groter onderzoeksproject naar de Via di Flaminia. Sofia Pescarin en Eva Pietroni (beiden werkzaam bij CNR) gingen uitgebreid in op de achtergronden en doelstellingen van de reconstructie van de villa en het omringende landschap.

Daniël Pletinckx geeft een hands-on presentatie aan de deelnemers van de workshop.

Tijdens de tweede dag werd stil gestaan bij iets wat nog veel visualisaties hindert: overtuigende avatars. De meeste personages in virtuele werelden zien er helemaal niet zo ‘echt’ uit. Hun bewegingen zijn vaak schokkerig en doen robotachtig aan. Arjan Egges van de Hogeschool Utrecht liet zien welke proeven worden gedaan om te komen tot meer realistische bewegingen en weergave van menselijke emoties, zonder dat dit leidt tot veel zwaardere computerberekeningen. Vervolgens werd een visualisatietool van Dassault Systèmes, 3Dvia Virtools, gepresenteerd en vertelde Eva Pietroni over het gebruik van iPhones als een nieuwe museumgids op de site van Villa di Livia.

Meer informatie, inclusief de presentaties, is beschikbaar op de website over van het Allard Pierson Museum. Via de website CELIT Museum Technology kunnen nog meer spannende technische snufjes op museumgebied worden bekeken.