Europeana heeft eindelijk haar Public Domain Charter gepubliceerd (alweer twee weken geleden). Het heeft geruime tijd op zich laten wachten omdat het document veel discussie opriep, met name bij de musea. Maar nu is het er dan toch. Persoonlijk ben ik erg blij dat er in Europa hard gewerkt wordt aan het concept “public domain/publiek domein”, door Europeana’s Charter, maar ook door het Europese Thematic Network Communia dat een Public Domain Manifesto heeft geschreven. Het Charter is voor een groot deel op dit Manifesto gebaseerd.

Wat is public domain/publiek domein?
Het concept Public domain wordt door Communia en Europeana toegepast op, (digitaal) Cultureel Erfgoed dat:

• niet meer onder auteurswetgeving valt, omdat de termijn (70 jaar na overlijden rechthebbende) is verstreken
• vanwege zijn aard, bijv. overheidsinformatie, valt onder Public Domain/Publiek domein en openbaar toegankelijk is/moet zijn.

Waar gaat de discussie over?
Er bestaat onder erfgoedinstellingen een zekere terughoudendheid en wellicht ook angst dat Public Domain/Publiek Domein betekent dat zij hun digitale collecties gratis en voor niets moeten weggeven aan wie maar wil, dat derden dit commercieel kunnen/zullen exploiteren en dat instellingen hun eigen inkomsten uit verkoop van (hi-res) digitaal materiaal zullen verliezen.
Deze discussie raakt ook aan innovatie van businessmodellen van instellingen.

In het Charter van Europeana staat dan ook expliciet opgenomen dat het niet bedoeld is om instellingen commerciële exploitatie van publiek domein materiaal te bemoeilijken. Een mogelijkheid is bijv. alleen lo-res materiaal beschikbaar te stellen voor openbare toegankelijkheid en hi-res materiaal te verkopen. De discussie over eventueel verlies van inkomsten wordt bemoeilijkt door ontbrekende cijfers over hoeveel inkomsten instellingen overhouden aan de verkoop van digitaal materiaal. De mensen die ik erover spreek geven meestal aan dat het “peanuts” is.

In de VS waar het concept Public Domain veel sterker leeft is al veel aandacht besteed aan gebruikersvoorwaarden/licenties. Een voorbeeld hiervan zijn de user guidelines van NASA die een onderscheid maken tussen commercieel en niet-commercieel (her)gebruik. Bij deze wil ik instellingen oproepen een reactie achter te laten!

Waarom een Charter en een Manifesto?
Waarom maken mensen zich toch zo druk over Publiek Domein? Het Charter en het Manifest zijn beide geschreven vanuit het perspectief dat het uitermate belangrijk is voor onze maatschappij – de burgers, onderwijs en wetenschap, kortom de kenniseconomie en kennismaatschappij – dat de bronnen waarop onze maatschappij is gegrondvest zo breed mogelijk toegankelijk zijn. Ons gezamenlijk verleden en cultuur, bewaard door de “memory institutions” moet geraadpleegd kunnen worden.

Dit kan binnen de muren van de instelling, maar het internet is voor de meesten tegenwoordig de belangrijkste bron van informatie. Cultureel erfgoed moet gevonden worden. Dit kan op de eigen website van de instelling, maar dit kan ook binnen grote portals als bijv. Europeana of Wikipedia/media die voor een bredere verspreiding kunnen zorgen.

Het Charter & het Manifesto zijn bedoeld om het debat op gang te brengen. Ik hoop van harte dat het gebeurt!

… to (web)archive!

“The UK’s online heritage could be lost forever if the government does not grant a “right to archive”, a group of leading libraries has said”.

Britse bibliotheken zijn actie aan het voeren om de wetgeving voor webarchivering aan te passen. Dit om te voorkomen dat “de digitale middeleeuwen” werkelijkheid worden. Bibliotheken en alle instituten die willen webarchiveren, worden belemmerd door auteurswetgeving, die niet is toegerust voor de moderne internettijd.

Volgens de huidige wet is het noodzakelijk om individueel toestemming te vragen om een website te mogen archiveren. Dit is weer net zo arbeidsintensief en tijdrovende bezigheid als bij de verweesde werken (al zijn de rechthebbenden daar nauwelijks op te sporen). Dit betekent dat ongeveer 1% van de Britse websites gearchiveerd kan worden, dat zijn er zo’n 6.000.

De groep bibliotheken wil opheldering over toepassing en voorwaarden van the Legal Deposit Libraries Act. Deze wet is 2003 al aangepast om het wettelijk depot voor publicaties ook te laten gelden voor digital (online) materiaal. Maar er is onduidelijkheid over hoe de wetgeving in de praktijk kan worden toegepast en of webarchivering toelaatbaar is. De bibliotheken willen nu duidelijkheid.

Ook de Koninklijke Bibliotheek in Nederland wordt geconfronteerd met auteurrechtelijke beperkingen voor webarchivering. DEN is ook benieuwd naar andere ervaringen van Nederlandse erfgoedinstellingen.

• Het Britse Webarchive
• Webarchiving program van de British Library

Met DRM of Digital Rights Management ging de muziekindustrie de strijd aan tegen het illegaal muziek downloaden en delen. Zonder succes. Naar het er naar uitziet lijkt nu de uitgeverswereld DRM te gaan omarmen om het illegaal verspreiden van e-books in te dammen. Volgens Bright kunnen de uitgevers beter leren van de ervaringen van de muziekindustrie in plaats van het wiel nodeloos opnieuw uitvinden ten koste van de e-bookgebruiker.

Weet u het nog?

“They highlighted the need to adapt Europe’s still very fragmented copyright legislation to the digital age, in particular with regard to orphan and out-of-print works.”
- EU hoorzitting over Google Books Settlement

Op 19 oktober ging er een persbericht uit dat de Europese Commissie (EC) het onderwerp verweesde werken op de agenda had gezet en op 26 oktober hield de EC een Public Hearing (openbare hoorzitting) over verweesde werken. DEN was ook uitgenodigd, naar aanleiding van de reactie op het Groenboek.

Waarom interesseert de EC zich voor verweesde werken?

“Verweesde werken zijn werken waarvan de maker/auteur/rechthebbende niet bekend is of niet te achterhalen is. Het kan dat de maker anoniem is, het kan zijn dat het adres (of dat van de erven) niet te achterhalen valt. Maar strikt genomen vallen deze werken onder het auteursrecht en dat geldt tot 70 jaar na de dood van de maker.

Bibliotheken, musea en archieven hebben veel verweesde werken in hun collecties, maar willen ze wel graag openbaar maken op het internet. En dat is problematisch onder de huidige auteurswetgeving.”
- Wat zijn verweesde werken?

Google en Europeana zijn de voornaamste aanleidingen om dit onderwerp op Europees niveau te bespreken. De kenniseconomie en kennissamenleving zijn sterk gebaat bij een zo ruim mogelijke toegankelijkheid tot wetenschappelijke informatie en cultureel erfgoed.

De openbare hoorzitting
De openbare hoorzitting bestond uit 3 panels met in totaal 21 sprekers die allemaal 7 minuten spreektijd kregen om hun standpunten voor het voetlicht te brengen en 3 Q&A rondes waarin de 80 toehoorders ook de mogelijkheid kregen om (schriftelijke) vragen te stellen. De sprekers waren een mix van nationale bibliotheken en koepelorganisaties, Europese en nationale collectieve beheersorganisatie’s (CBO’s), uitgevers en een consultant die de uiteenlopende standpunten vertegenwoordigden.

Een (zeer) uitgebreid verslag dat alle standpunten aan het woord laat, kunt u lezen in het Themadossier Auteursrechten en in Verweesde werken.

De hoofdpunten

Een Europese of nationale oplossing?
Pleidooien voor Europees geharmoniseerde wetgeving kwamen uit de hoek van de bibliotheken en Eblida, European Broadcasters Union, de wetenschap, JISC en INRIA en de Open Rights Group (burgers). Dit om de huidige ondoorzichtige en versnipperde auteursrechten, die vaak zijn ondergebracht bij vele CBO’s te stroomlijnen. Alleen in Nederland zijn er al zo’n 18 CBO’s (Buma Stemra, Lira, Pictoright, …), vermenigvuldig dit met minimaal een factor 27 (lidstaten) en je hebt een omvangrijk rechtenbeheerprobleem. CBO’s en uitgevers zijn meer verdeeld, verkiezen nationale en/of Europese oplossingen. Met name de uitgevers promoten ARROW als oplossing. ARROW is een EU-project waarin bibliotheken samenwerken met uitgevers en CBO’s. De meeste Franse organisaties zetten voorlopig nog in op de aanstaande herziening van de Franse auteurswetgeving die voor het voorjaar 2010 is gepland.

Wettelijke beperking, (extended) collective licensing of bilateraal onderhandelen?
Het zal niemand verbazen dat de meeste bibliotheken en de wetenschap, aangevuld met Google en de burgerrechten, pleitten voor een wettelijke beperking van het auteursrecht voor verweesde werken. In de meest verregaande beperking zouden bibliotheken (en andere non-profit kennisinstellingen) verweesde werken dan gewoon mogen publiceren. Daar kunnen eventueel voorwaarden aan worden verbonden, bijvoorbeeld alleen voor wetenschap en/of onderwijs, of alleen niet-commercieel interessant materiaal. Uitgeverskoepels zijn over het algemeen voor directe overeenkomsten (bi-laterale) onderhandelingen, dus ook met bibliotheken. ARROW wordt gezien als de belangrijkste ontwikkeling. Een enkele uitgever prefereert een licentiessysteem. Bij licentiesystemen zijn CBO’s over het algemeen als onderhandelingspartner betrokken. Scandinavië kent een systeem van extended collective licensing, wat vaak als voorbeeld wordt gezien. CBO’s zijn over het algemeen tegen de wettelijke beperking en hebben een voorkeur voor een nationale oplossing en/of (extended) collective licensing systemen.

Registers met auteursrechtelijke informatie
Over het algemeen was iedereen het eens dat er databases/registers moesten komen waarin auteursrechtelijke informatie snel op te zoeken valt (“clearen”). Het gebrek en de ondoorzichtigheid hieraan bemoeilijkt rechtenafhandeling. Er zijn daarnaast (te) veel CBO’s, hun databanken zijn nauwelijks toegankelijk en ze zijn ook niet aan elkaar gekoppeld. Voor internationale rechtenafhandeling (rights clearance) is de situatie helemaal moeilijk. Dit is al een probleem voor gewone rechtenafhandeling (rights clearance), maar voor verweesde werken wordt de situatie nog ingewikkelder. Er is nauwelijks goede informatie over verweesde werken te vinden, omdat deze al helemaal niet opgenomen zijn in al bestaande databases. Want ook CBO’s vertegenwoordigen geen rechthebbenden die niet vertegenwoordigd zijn (omdat ze geen weet hebben van auteursrecht of onvindbaar zijn).

Er klonk een stevig pleidooi uit meerdere hoeken om een onafhankelijk overheidsorgaan (nationaal of internationaal) dat (informatie over) rechthebbenden en verweesde werken registreert. ARROW is een project waarin wordt geprobeerd deze informatie samen te brengen en toegankelijk te maken. Al werd ook duidelijk dat nog niet bepaald is wat de voorwaarden tot toegang zullen worden en wat het businessmodel zal worden.

Maar er was ook een algemene roep om goede informatie voor rechtenafhandeling, omdat de huidige praktijk (de zoektocht Due Diligence Search) zeer duur, weerbarstig enzovoorts, blijkt. Google ging het verst door te stellen dat als een werk niet in ARROW is opgenomen, zij het als verweesd beschouwen en dan kan het wat hun betreft naar het “Google Weeshuis”. Bernard Lange van Inria poneerde de stelling dat de Conventie van Bern moest worden aangepast en dat mensen pas auteursrecht kunnen doen gelden als zij zich (ergens) geregistreerd hebben.

Overig
Met name Google drong aan dat (nieuwe) wetgeving rechtsgaranties moet bieden. CBO’s kunnen op zijn hoogst een vrijwaring bieden, maar er is geen duidelijkheid (zeker niet Europees) wat de rechtsgeldigheid daarvan is, omdat CBO’s onvindbare rechthebbenden ook niet vertegenwoordigen.

Wat de Europese Commissie voor stappen zal ondernemen, blijft spannend.

Vorige week was het motto van de Europeana Plenary Meeting in Den Haag: “Creation, Collaboration & Copyright“.

Onze buren van Europeana werken hard aan de totstandkoming van een Europese portal waarin het Europees cultureel erfgoed beter zichtbaar en vindbaar zal worden. Maar er is nog veel werk aan de winkel! Europeana werkt met een klein hoofdkantoor (20 mensen) en heel veel Europese erfgoedinstellingen. Dat maakt het organisatorisch ingewikkeld, het is daardoor ook onmogelijk om met elke instelling persoonlijke contacten te onderhouden. Er wordt dan ook hard gewerkt aan een goede technische infrastructuur om dat te ondervangen.

Als inspirerende keynotespeaker was Charles Leadbeater uitgenodigd. Hij sprak over zijn denkbeelden die hij heeft vastgelegd in het boek We Think en The Art/Culture of With. De – even kort door de bocht – boodschap is: denk niet voor of over anderen maar met anderen.

Charles Leadbeater in Den Haag

The Culture of With gaat o.a. uit van het basisprincipe “Both” in plaats van “Either/Or” (kortom “en/en” in plaats van “en/of”). Wat vertaalt naar cultureel erfgoed zou kunnen betekenen dat het prachtige erfgoed op zoveel mogelijk plaatsen toegankelijk en vindbaar zou moeten zijn, bijvoorbeeld op de eigen website, op thematische of geografische portals, Web 2.0-platforms als Flickr en Wikipedia en natuurlijk de Europese geografische portal Europeana. Probeer niet te denken voor de doelgroep, maar betrek ze er zoveel mogelijk bij. De grote vraag voor veel instellingen (en publiek) is, hoe het Web2.0-potentieel zo te verwezenlijken, dat het voor both (publiek en erfgoedinstelling) beter wordt.

De totstandkoming van een Europese portal blijft een uitermate complex proces en een van de zaken die daarbij een belangrijke rol speelt is het auteursrecht. Mede door Europeana staat auteursrecht nu hoog op de agenda van de Europese Commissie, zie hiervoor ook het artikel over Google en Europees auteursrecht. Europeana is bezig met veel onderzoek op het gebied van auteursrechten, o.a. in het ARROW-project en werkt aan een Public Domain Manifest. Dat laatste laat helaas nog even op zich wachten.

Tot slot, kijk even mee hoe Europeana kan worden …

“Abandonware” is de verzamelnaam voor verouderde software – vaak gaat het om oude, haast antieke computergames – waarvan de rechtmatige eigenaren hebben besloten deze gratis ter beschikking te stellen. Een sympathiek gebaar. Vooral voor diegenen die met heimwee terugdenken aan oude MS DOS-spelletjes van vroeger, maar deze nergens meer kunnen vinden.

Het gebruik van abandonware is natuurlijk geheel op eigen risico. De eigenaren bieden vanzelfsprekend geen ondersteuning meer aan en ook de originele handleidingen ontbreken doorgaans. Daarnaast is de software vaak geschreven voor oude computersystemen die in ongebruik zijn geraakt. Abandonware werkt doorgaans alleen nog via emulatoren op hedendaagse computers.

Het is ten onrechte te denken dat abandonware dus altijd vrij van copyright zou zijn of zich in het publiek domein bevinden. Een bedrijf kan besluiten een oude gametitel gratis op het internet beschikbaar te stellen, maar houdt daar nog steeds wel het copyright over. Er zijn allerlei redenen waarom besloten wordt verouderde software gratis aan te bieden en onverkoopbaarheid is daarvan wel de grootste. Wie overigens benieuwd is naar alle nuances van abandonware, vindt een uitgebreide beschrijving op Wikipedia.

In de afgelopen tien jaar hebben verschillende websites zich toegelegd op het bijeenbrengen van links naar abandonware, zoals Abandonia of het DOS Museum. Gebruikers doen er wel goed aan eerst de disclaimer nauwkeurig te lezen. Niet iedereen die een lijstje hyperlinks naar de downloadpagina’s van oude computergames op het Web zet, heeft ook studie gemaakt naar hoe het met de copyrights op die programma’s is gesteld. Zo bewaart ook het Internet Archive oude software, maar noemt deze bewust “vintage software” en biedt deze ook niet als downloads aan, juist om mogelijk inbreuk op copyright te voorkomen.

Abandonware is ook digitaal erfgoed. Het is daarom interessant te zien hoe erfgoedinstellingen omgaan met deze verloren en vergeten artefacten uit ons grijze computerverleden. Naast het archiveringsproject van het Internet Archive zijn er meer, vooral Amerikaanse initiatieven. Aan de Universiteit van Champaign-Illinois draait al enkele jaren het project Preserving Digital Worlds, dat zich richt op het duurzaam behouden van online gamewerelden. Het National Center for the History of Electronic Games in Rochester, New York verzamelt alles wat met computergames te maken heeft. In Nederland kennen we geen soortgelijke projecten.

Naast het behouden van oude computersoftware als erfgoedbronnen voor het nageslacht, zouden erfgoedinstellingen ook op een andere manier over abandonware na kunnen denken. Denk maar eens aan al die interactieve programmaatjes die in het verleden zijn gemaakt ter ondersteuning of verlevendiging van museumtentoonstellingen; honderden spelletjes, fotopresentaties, quizzen, virtuele rondleidingen. Velen staan vast nog wel ergens op een harde schijf. Gun ze een tweede leven. Als abandonware zouden deze vaak zeer origineel bedachte en in omvang vaak compacte juweeltjes voor menig uur lering en vermaak nog dienst kunnen doen.

Na het vol van nieuwigheden virtueel ontbijt van collega Annelies volgde dan op 8 september j.l. Mediamatic’s Kom je ook – part 2 (part 3 en 4 volgen) in de Hermitage. Ook hier een creatief spervuur van nieuwe ideeën, mogelijkheden, bright young things en ten slotte zelfs een fijn stukje samenzang. Begeleid door live publieksgetwitter (geprojecteerd op de muur).

Een greep uit het gebodene:

De middag begon met reeds door collega A. gememoreerde hippe jonge Brit Frankie Roberto (enigszins badinerend en gênant door een publieke twitteraar weggezet als “dat is toch die gitarist van Oasis?”) die een vurig pleidooi hield voor het weggeven van content van erfgoedinstellingen (draag bij aan WikiCommons!) en het gebruik van bestaande (“don’t create your own”) sociale netwerken: “Go where cultural engagement is already taking place” – want daar is reeds uw publiek. Ook een mooie: products vs. projects. Voer projecten uit, maar draag bij aan een product. De zoveelste projectwebsite: tja, wie zit er eigenlijk op te wachten, uw hoogst individuele, unieke webdienst… De door Annelies reeds gememoreerde Object Wiki van het Science Museum is een mooi voorbeeld van hoe het wel zou moeten.

Prachtig hierop aan sloot het verhaal van Paul Keller (Kennisland, Creative Commons Nederland) die een verhandeling hield over het Wiki Loves Art project waarbij gewone burgers kunstwerken in musea mochten fotograferen en, onder Creative Commons Licentie, mochten uploaden naar Flickr en Wikipedia Commons.

Gillian Moore van het Londonse Southbank Centre vergastte het publiek op verrassende combi’s van moderne “klassieke” muziek met avangardistische popmuziek (Radiohead, Scott Walker), oude dames, kinderen en zelfs gevangenen. Hoe met “moeilijke” kunst toch een ruim publiek te bereiken. Met een eresaluut aan Louis Andriessen’s De Staat.

De middag in de Hermitage werd afgesloten met de Doen Pitch: de twee meest veelbelovende wilde plannen worden door publiek en jury verkozen (op een bijzondere manier) en mogen het idee uitwerken met subsidie van Stichting Doen. Toevallig (of niet toevallig) werden jurywinnaar (Back in a Bite, Evelyn de Roos van Aletta; recepten van oude migranten dames) en publiekswinnaar (Art Sounds door Radna Rumping; maak muziek bij een kunstwerk naar keus) van ondergetekende uitgekozen tot de twee beste.

Kortom: Een fijne, inspirerende middag. Tot Kom je ook part 3!

Het kan bijna niemand ontgaan zijn. Deze week was de EU-hoorzitting over de Google Books Settlement. De directeur van de KB, Bas Savenije, haalde de voorpagina van de Volkskrant en ook de NOS kwam langs om het volgende statement op te tekenen: “De Koninklijke Bibliotheek heeft haar twijfels. Zij vreest een digitaal monopolie.”

Waar gaat het om?

Google wil de “de bibliotheek van de toekomst” zijn en het project heet Google Books. En dat betekent dat Google een zo groot mogelijk aantal digitale boeken doorzoekbaar en vindbaar wil maken in haar eigen systemen (lees bibliotheek). En Google wil deze boeken ook commercieel exploiteren.

In de toekomst zullen dat digitale boeken zijn (in E-pub formaat) en Google is vanaf 2004 bezig om boeken te digitaliseren om ook oudere boeken op te nemen in haar e-bibliotheek. Op dit moment zijn er 10.000.000 boeken gescand en online gezet. Een enorm aantal in 5 jaar. Google sluit daarvoor o.a. contracten met bibliotheken.

Maar Google is deze scanactiviteiten begonnen zonder auteursrechten te respecteren. Daarom hebben Amerikaanse uitgevers en schrijvers een proces aangespannen en daar is de Google Books Settlement uit voortgekomen. De Amerikaanse rechter doet een uitspraak over de Settlement op 7 oktober.

Wat hebben Nederland en de EU te maken met de Google Books Settlement?

Ook boeken van Nederlandse en Europese schrijvers worden opgenomen in Google Books. De Settlement stelt dat Google dat gewoon kan doen, tenzij de rechthebbende daar bezwaar tegen maakt. En dat is tegengesteld aan het Europese en Nederlandse Auteursrecht. De instelling (bibliotheek of Google) die een werk waar nog auteursrecht op berust, wil digitaliseren en online wil publiceren, moet toestemming hebben van de rechthebbende. Het Amerikaanse auteursrecht botst hier op het Europese en Nationale auteursrecht. Google is internationaal, maar wel Amerikaans.

De Settlement maakt alleen (tegen betaling) full text beschikbaarstelling van de auteursrechtelijk beschermde boeken in Amerika mogelijk. Google wil zich (nog) niet branden aan het Europese auteursrecht. Er kan dus een information gap tussen de VS en de EU ontstaan, omdat Europese (verweesde) boeken wel in te zien zijn in de VS, maar niet in Europa.

Alle verweesde werken naar het Google weeshuis?

Wat zei Bas Savenije nog meer en dit betreft de verweesde werken [zie ook: Wat zijn verweesde werken? ]:

“Als wij een boek willen scannen, zijn we volgens Nederlandse en Europese wetgeving verplicht de rechthebbende op te sporen. Als we die niet kunnen achterhalen, mogen wij het boek ook niet scannen. Volgens de schikking hoeft Google dat niet te doen.”

Er ontstaat dus de vreemde situatie dat Google de verweesde werken zonder problemen kan scannen en beschikbaarstellen, want er zullen bijzonder weinig rechthebbenden bezwaar gaan maken bij Google. Maar dat Nederlandse erfgoedinstellingen bijzonder tijdrovende speurtochten moeten ondernemen naar rechthebbenden die nauwelijks te achterhalen zijn. “Op die manier dreigt Google een digitaal monopolie op de verweesde werken te krijgen”, alsdus nog steeds Bas Savenije in de Volkskrant.

Dat is gesignaleerd en vandaar dat EU-commisarissen Reding & McCreevy een gezamenlijk standpunt formuleerden:

“They [Reding&McCreevy] highlighted the need to adapt Europe’s still very fragmented copyright legislation to the digital age, in particular with regard to orphan and out-of-print works.”

En wat vinden bibliotheken hier allemaal van?

Zoals al uit de eerdere tekst blijkt heeft de Koninklijke Bibliotheek sterke bedenkingen. Naast de al geopperde bezwaren, hebben bibliotheken nog meer (principiële) zorgen en bezwaren. Deze zijn te lezen in de gezamenlijke verklaring van internationale bibliotheekorganisaties IFLA, Liber en Eblida.

Deze bezwaren zijn aan de orde gekomen tijdens de hoorzitting. De hoofdpunten uit hun statement zijn:

• EBLIDA is deeply worried with the territorial limits of the settlement
• Control of information by one corporate entity
• Long-term preservation of cultural heritage
• Pricing policy
• Censorship
• Privacy
• Research
• Contracts vs. statutory exceptions and limitations

Ik kan de lezer zeker aanraden om deze heldere uitzetting van bezwaren van bibliotheken te lezen. Zie ook het bericht van Informatieprofessional: Europese Commissie wil één Europese auteurswet.

Virtueel Platform, het sectorinstituut voor e-cultuur, organiseerde een informeel niet-virtueel ontbijt met ‘special guest ’ Frankie Roberto en echte sterke koffie. Frankie spreekt ook op de Mediamatic-conferentie “Kom je ook?”. Door de uiteenlopende achtergronden van de aanwezigen werd het een interessante bijeenkomst waar vele onderwerpen de revue passeerden, het bindmiddel waren de musea.

Allereerst UX. Dit is een afkorting om in de gaten te houden. Interaction design gaat zich meer bewegen naar User Design, waarbij de User Experience oftwel UX meer centraal staat. Hou het in de gaten!

Verder werd er veel gesproken over de open source/open content/open culture philosophy, die sterk gedreven wordt door de internetbeweging en de mogelijkheden die het internet biedt. We kwamen in een discussie over auteursrecht, public domain en creative commons terecht en waarom musea het monopolie op digitale reproducties niet willen opgeven, ook al is het kunstwerk al auteursrechtelijk vrij. Een discussie met veel haken en ogen, zeker omdat er ook inkomsten van Musea mee gemoeid zijn. Het ideaal is al het cultureel erfgoed vrij voor iedereen. Deze discussie wordt zeker vervolgd op de DEN-blog!

Ook kwam crossmedia marketing aan bod. Hoe gebruik je de verschillende media om jouw eigen boodschap, bijv. als musea, zo goed mogelijk over te laten komen. En hoe zorg je ervoor dat je kruisbestuiving van deze media en mogelijkheden krijgt. De BBC werd genoemd ( Frankie werkt er ook aan projecten) waarbij goed nagedacht wordt over hoe het TV-programma en de bijbehorende website. En de integratie van alle informatie van alle verschillende websites. Frankie werkte aan een project van the British Museum en de BBC samen, maar mocht daar helaas nog niets over vertellen. Ik ben benieuwd.

Verder werd gesproken over de (kleine) stappen die musea zetten om zich te openen op het Social Web/Web2.0. Dus welke toegevoegde waarde hebben blogs, twitter, wiki’s etc etc voor musea en hun publiek. Allen aanwezig vonden dat musea zich best wat meer kunnen profiteren van deze nieuwe media om hun publiek te bereiken en ook interactie met dat publiek tot stand te brengen. Musea die als lichtend voorbeeld werden genoemd: de Maritieme Musea in Amsterdam, Rotterdam en de UK, Het Amsterdams Historisch Museum, Het Victoria & Albert museum en natuurlijk het Powerhouse Museum. Ook het museum Dulwich Picture Gallery werd genoemd als een museum dat social web ook vertaalde naar social in hun eigen fysieke omgeving.

Het leukste web2.0 idee dat mij ter oren kwam was de Objectwiki van het Sciencemuseum.

Deze blogpost is natuurlijk mijn destillatie uit deze inspirerende ontmoeting. Wellicht dat ook anderen erover geblogt hebben. Ik lees het graag. En nu nog tijd vinden om al deze leuke initiatieven te bekijken.

Verweesde werken zijn werken waarvan de maker/auteur/rechthebbende niet bekend is of niet te achterhalen is. Het kan dat de maker anoniem is, het kan zijn het adres (of dat van de erven) niet te achterhalen valt. Maar strikt genomen vallen deze werken onder het auteursrecht en dat geldt tot 70 jaar na de dood van de maker.

Bibliotheken, musea en archieven hebben veel verweesde werken in hun collectie. Dit kunnen bijvoorbeeld foto’s of objecten zijn die in het verleden door particulieren zijn geschonken aan het museum of archief. De reden waarom mensen, dit hebben geschonken is (hoogstwaarschijnlijk) dat zij hopen dat het museum of archief het materiaal bewaard en beschikbaar maakt voor onderzoek, wellicht ook tentoonstelt. Bibliotheken, musea en archieven hebben door de vele mogelijkheden van het internet nu ook de waarde ontdekt voor het publiek van dit soort collecties en willen ze graag openbaar maken.

Maar dan is het, volgens een strenge interpretatie van de auteurswet, een problematisch verweesd werk geworden. En moeten erfgoedinstellingen op zoek naar de rechthebbenden. De speurtocht naar rechthebbenden wordt de Due Diligence Search genoemd. De rechthebbenden zijn in veel gevallen niet te achterhalen (blijkt soms na een uitputtende zoektocht die erfgoedinstellingen zelfs langs de bejaardenhuizen voert). Als de rechthebbenden wel gevonden worden, zijn ze voor het overgrote deel blij met openbaarmaking.

Dit betreft particuliere schenkingen, maar het kunnen bijvoorbeeld ook boeken of tijdschriften zijn uit het begin van de 20e eeuw. Het boek is geen commercieel succes geworden, de auteur valt niet te achterhalen en de uitgever is ook allang failliet. Ook hier moet de erfgoedinstelling heel veel moeite doen om te rechthebbende te achterhalen. Dit lukt in veel gevallen niet.

Het probleem van de verweesde werken staat inmiddels op de agenda. In het rapport “In from the Cold: An assessment of the scope of ‘Orphan Works’ and its impact on the delivery of services to the public” in opdracht van vele vooraanstaande organisaties in the UK wordt het als volgt geformuleerd:

“The huge scale and significant impact of Orphan Works, conservatively estimated to be some 25 million items acrosse public sector organisations, has led to a “locking up” of content with little or no prospect of these items ever making a meaningful contribution to a knowledge economy without potentially complex and costly “Due Diligence” processes.

The flow of the public sector content and the maximisation of the potential of its value is being disrupted”

Ook Viviane Reding, de EU commisaris voor Technologie en Media benoemde het probleem in een toespraak over de toekomst van Digitaal Europa (waar het meer toegespitst wordt op bibliotheken en boeken):

“We should create a modern set of European rules that encourage the digitisation of books. More than 90% of books in Europe’s national libraries are no longer commercially available, because they are either out of print or orphan works (which means that nobody can be identified to give permission to use the work digitally).”

[…]

If we do not reform our European Copyright rules on orphan works and libraries swiftly, digitisation and the development of attractive content offers will not take place in Europe, but on the other side of the Atlantic”

Dat laatste laten Nederlandse erfgoedinstellingen en de Nederlandse overheid zich hopelijk niet gebeuren!

Alvast een advies: Regel de rechten met mensen die zaken willen overdragen nu (en met name ook voor publicatie op internet).

Meer informatie over auteursrecht kunt u vinden in ons Themadossier Auteursrechten.