Er wordt in Nederland aan een nieuw kabinet gewerkt dat recht doet aan de uitslag van de verkiezingen op 9 juni. Al vóór de verkiezingen stuurden Erik Gerritsen en Frans Nauta, als ambassadeurs van Nederland Open in Verbinding (NOiV) een open brief aan het toekomstige kabinet waarin ze pleiten voor meer sturing op een ‘open’ ICT.  Dergelijk beleid zou bijdragen aan realisatie van twee door alle politieke partijen onderschreven doelstellingen: miljarden besparen vanwege efficiency én verbeterde dienstverlening van overheid aan burgers.

Goedkopere en betere dienstverlening vereist volgens de auteurs samenwerking tussen – publieke of private – organisaties en in het bijzonder de mensen die er in werken. Een essentiële randvoorwaarde hiervoor is dat systemen van de verschillende organisaties met elkaar kunnen ‘praten’, ook wel interoperabiliteit genoemd. Het succes van het web laat zien dat interoperabiliteit niet vraagt om een masterplan vooraf, maar dat het een kwestie is van een slimme combinatie van afspraken – open standaarden – die de ‘randen’ van (overheids-)organisaties openbreken.

Instellingen en ICT-leveranciers zijn daarin al aardig op weg, maar meer succes van open ICT vraagt om duidelijkheid over de status en toekomst van specifieke standaarden en van het standaardenbeleid van de overheid. In dat kader doen de auteurs om een aantal concrete aanbevelingen:

• Verstevig de kennis van open standaarden;
• Stel eisen aan de ‘randen’ van organisaties, zodat informatieuitwisseling nu en in de toekomst snel en flexibel vormgegeven kan worden, bijvoorbeeld via ‘pas toe of leg uit’ voor geselecteerde standaarden;
• Bouw aan infrastructuur voor samenwerking in de vorm van gemeenschappelijke voorzieningen en meer standaardiseren van werkprocessen;
• Professionaliseer het standaardisatieproces door financiële steun aan beheerorganisaties en communities rond standaarden;
• Investeer in bestaande organisaties die zich nu al richten op standaardisatie in specifieke sectoren.

Ik denk dat DEN deze brief van harte kan ondertekenen. De eerste vier van bovengenoemde punten zijn belangrijke onderdelen van onze eigen activiteiten. Het laatste punt lijkt een directe steunbetuiging aan het (voort)bestaan van DEN als schakelpunt voor meer open ICT in het cultureel erfgoed. Zou DEN het initiatief moeten nemen voor een open brief aan de toekomstige minister van OCW?

“When I took office, only high energy physicists had ever heard of what is called the Worldwide Web… Now even my cat has its own page” — Bill Clinton

Er is vaak geen beter gespreksonderwerp te verzinnen dan een hype. Een favoriet tijdsverdrijf is zelfs het verzamelen van voorspellingen en uitspraken geworden. Het liefst hele foute voorspellingen natuurlijk, over het gebruik van computers of het internet bijvoorbeeld en daar zitten zeker juweeltjes tussen.

“The Internet? Is that thing still around?” — Homer Simpson

Maar wat is nu precies een hype? Volgens Wikipedia is dat “een verschijnsel dat tijdelijk bovenmatige media-aandacht krijgt en daardoor belangrijker lijkt dan het in werkelijkheid is”. Een ander woord voor “hype” is dan ook een “rage”.

“We moeten er geen hype van maken alles wat wij doen een hype te noemen” — Frans Weisglas

Hypes leiden niet alleen tot overmatig media-aandacht, maar ook tot overmatig bestedingsgedrag. Zo waren eind jaren negentig er heel wat directeuren in de wereld die plotseling een website moesten hebben. Geen idee wat het precies was, als ze er maar eentje hadden, want de concurrent die heeft er vast wél eentje. Van het een kwam het ander en in 2000 barstte de dot-com bubble, of in goed Nederlands de internetzeepbel, uiteen. Exit hype.

Het uiteenspatten van de internethype werd het meest treffend samengevat in de documentaire Startup.com over de internetstart-up GovWorks.com, waarvan hieronder de trailer.

Bedrijven willen niet graag de boot missen wanneer een potentieel belangrijke, nieuwe technologische ontwikkeling zich voordoet. Daardoor helpen zij zelf wel mee aan het creëren en in stand houden van hypes.

Analisten als Gartner adviseren bedrijven over zinnige en onzinnige hypes. Daarmee helpen ze bedrijven bij de afweging waar ze hun geld het beste in kunnen investeren. Het onderzoeksbureau kwam zelfs met een nieuw model: de hype cycle.

Volgens de analisten ondergaat een hype vijf fasen: (1) technology trigger, (2) peak of inflated expectations, (3) trough of disillusionment, (4) slope of enlightenment en tenslotte het (5) plateau of productivity.

In de eerste fase wordt een nieuwe technologie geïntroduceerd en in de daarop volgende maanden of jaren beginnen steeds meer media over de grote, nieuwe mogelijkheden ervan te schrijven en wordt veel geld uitgegeven aan de ontwikkeling ervan. De hype bereikt dan zijn piek. Vervolgens raakt men toch wat uitgekeken op de veelbelovende mogelijkheden of nieuwe hypes dienen zich al weer aan.

Toch houdt het, gelukkig maar, voor veel technologische ontwikkelingen daar niet mee op. Een kleine groep ontwikkelt de technologie verder uit, koppelt deze aan (andere) interessante toepassingen waardoor het écht werkt en misschien zelfs ook nog rendabel wordt. Dit is de vierde fase of de “slope of enlightenment”. Als een technologie zich daarbij voldoende bewijst bereikt het de laatste fase en is de technologie “mainstream” geworden.

Ook door websites als TechCrunch, Slahdot en ReadWriteWeb wordt de levensloop van technologische hypes op de voet gevolgd. Wel zo fijn, want de rapporten van Gartner zijn bepaald niet gratis! Wat staat er volgens hen op dit moment op “de piek van veel te hoog gespannen verwachtingen”? Volgens Gartner zijn dat deze zomer cloud computing en e-book readers. Niet verder vertellen, hoor!

Zo vlak voor de zomer wordt het hoog tijd om wat te schrijven vanuit het onderzoeksproject BMICE (Business Model Innovatie Cultureel Erfgoed). Als de erfgoedsector een belangrijke rol wil spelen in de digitale samenleving dan moet onze digitale dienstverlening nog aanzienlijk groeien maar tegelijk financierbaar blijven. Businessmodellen en vernieuwing daarvan is volgens DEN daarbij een essentieel hulpmiddel. Het onderzoek dat DEN in samenwerking met Kennisland in opdracht van het ministerie van OCW uitvoert moet erfgoedinstellingen een eerste handvat bieden om met businessmodellen aan de slag te gaan.

DEN was binnen het project verantwoordelijk voor twee van de vier expert meetings over thema’s relevant voor businessmodel innovatie: ICT-infrastructuur en organisatie (Kennisland deed auteursrecht en verdienmodellen).

Ter voorbereiding heeft Het Expertise Centrum de stand van zaken van beide onderwerpen middels desktop-onderzoek en interviews in kaart gebracht (zie eindreport). Vanuit deze inventarisatie werden agenda’s opgesteld voor de discussie tijdens de expertmeetings. De uitkomsten van deze bijeenkomsten leveren de bouwstenen voor een publicatie die als eindproduct van het project dient.

ICT-infrastructuur

Een werkblad uit de expertmeeting over ICT-infrastructuur

De deelnemers aan deze expert meeting waren gelijkelijk verdeeld over erfgoed en deskundigen op het gebied van infrastructuur (SURF, CATCH, HEC, Novay). Centraal stonden de voors en tegens van samenwerking en het gebruik van generieke ICT bij het ontwikkelen van infrastructuur. Openheid is voor erfgoedinstellingen een lastig concept. Enerzijds is er de maatschappelijke druk om digitaal erfgoed zo toegankelijk en herbruikbaar mogelijk te maken. Maar de instelling zelf stuurt aan op en is gebaat bij een hoge mate van controle over (de beschikbaarstelling van) digitaal erfgoed. Dit vergroot niet alleen de status van de instelling, maar draagt ook bij aan de betrouwbaarheid van de informatie die geboden wordt. Interessante vraag is dus in welke mate de verantwoordelijkheid voor culturele uitingen en erfgoed in open netwerken ge&uiml;nstitutionaliseerd dient te zijn.

Organisatie

Experts in de bijeenkomst over organisatie

In de expertmeeting over organisatie was het doel het achterhalen van leerpunten uit de opzet van digitale dienstverlening in andere publieke sectoren. In hoeverre werken centrale diensten en hoe belangrijk daarbij is centrale regie. Uitgenodigd waren dan ook deskundigen werkzaam uit aangrenzende publieke sectoren als onderwijs, e-overheid en bibliotheken. Opvallend was de waardering van deze externen voor de zelfregulering binnen de erfgoedsector. Wel was het idee dat een door de sector benoemde centrale partij nuttig is om de zelfregulering effectief en efficient te maken bijvoorbeeld om te komen tot centrale diensten.

Het vervolg

Tussenversie van een visualisatie

Op dit moment wordt de beoogde eindpublicatie samengesteld: wat is de rode draad door de verschillende thema’s van de expertmeetings, hoe maken we het belang van businessmodellen duidelijk aan de sector, hoe kunnen instellingen er zelf mee aan de slag, wat zijn aansprekende voorbeelden, etc? We streven naar een soort van werkboekje. Visualisaties moeten helpen om de toch complexe materie helder uit te leggen. De presentatie van het boekje vindt plaats tijdens een (besloten) eindseminar in de Hermitage in Amsterdam eind september.

Op 13 december 2007 werd tijdens de vierde Digitaal Erfgoedconferentie het projectplan “Nederlands Erfgoed: Digitaal!” gepresenteerd. Vanwege de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer was Minister Plasterk verhinderd om op de conferentie aanwezig te zijn en het eerste exemplaar van het projectplan Nederlands Erfgoed: Digitaal! in ontvangst te nemen. Via een videoboodschap liet de minister weten het initiatief Nederlands Erfgoed: Digitaal! een ambitieus plan te vinden.

http://www.nederlandserfgoeddigitaal.nl/video/videoboodschap.flv

Tijdens het BibliotheekPlaza op 28 maart 2007 schetste minister Plasterk een toekomstbeeld met voor de bibliotheken een rol als de TomTom voor de kennissamenleving.

Wat is de visie van technologie-trendwatcher Rob Creemers op de digitale toekomst? Hij stelt in een lezing tijdens de SURF onderwijsdagen ondermeer dat de technologische ontwikkelingen bepalend zijn voor de toekomst van de mensen, en vertelt ook hoe dan. De gehele presentatie is opgenomen en via internet als film te volgen (let op: deze film duurt bijna een uur).

http://www.technotrends.nl/presentaties.htm

Patty Demper geeft in een presentatie een kort informatief overzicht over het verleden, heden en de toekomst van digitalisering van cultureel erfgoed in Nederland. In het overzicht wordt duidelijk waarom digitalisering zo belangrijk is, waar de knelpunten zitten en wat de mogelijkheden van digitalisering zijn.