UNESCO en Google zijn een samenwerking aangegaan om de plekken die op de Werelderfgoedlijst staan virtueel toegankelijk te maken.

Op het moment zijn 19 van de 890 plekken toegankelijk via Google Street View. De overige 871 plekken worden in de komende periode nog via Google Earth en Google Maps toegankelijk gemaakt.

Bekijk een filmpje over dit project, inclusief beelden van de Kinderdijk, één van de Nederlandse bijdragen aan de Werelderfgoedlijst:

Bright roept vandaag Layar uit tot “app van de dag”, maar wat is Layar precies?

Met Layar op de mobiele telefoon kun je een informatielaag (de “lay” van layer) over het beeld van je camera te projecteren (de “ar” of augmented reality).

Layer gebruikt daarvoor de gps-functie, kompas en dus ook de camera van je telefoon.

Zo kun je, door een koppeling met de huizenverkoopsite Funda, direct zien welke huizen in jouw omgeving te koop staan. Of kun je kijken waar de dichtst bijzijnde geldautomaat of leuk terrasje is.

En als een vliegtuig overvliegt kun je met Layar direct de vluchtinformatie van die 747 opvragen. Spannende toepassingen die mogelijk worden gemaakt doordat een grote groep bedrijven en bekende websites meewerken aan deze mobiele applicatie. Het onderstaande filmpje laat Layar in actie zien.

Wat is de betekenis van Layar, dat ook nog eens van Nederlandse bodem is, voor het Nederlandse erfgoed?

De mogelijkheden zijn legio, om te beginnen met waar in de buurt musea zijn te bezoeken of de openingstijden van het stadsarchief. Maar daar houdt het natuurlijk niet bij op! Denk ook aan informatie over historische gebouwen die direct op het beeldscherm verschijnt als je er met je mobiele telefoon naar wijst.

En wat te denken van oude foto’s en ansichtkaarten van de moderne straat waar je nu in staat? Of zelfs een kijkje in de bodem waar een paar maanden geleden nog een archeologische opgraving was?

Vroeg ik me vorige week nog hardop af in Open Erfgoed of er voorbeelden zijn van erfgoedinstellingen die werken met OpenStreetMap en zowaar, er doet zich direct een voorbeeld aan: Mapit 1418.

Mapit 1418, of eigenlijk ’14-’18, is een samenwerkingsproject van Nationaal Archief, Beelden voor de Toekomst en Kennisland. Het project behelst de digitalisering van de fotocollectie over de Eerste Wereldoorlog van het Nationaal Archief.

Door de fotosite Flickr met OpenStreetMap in een mash-up te combineren kunnen gebruikers de foto’s geotaggen.

De eerste resultaten – op de website is nu nog niets te zien – zullen worden gepresenteerd tijdens de Nacht van de Geschiedenis op 24 oktober a.s.

Afgelopen zaterdag was het Software Freedom Day: “een wereldwijde viering en promotie van vrije software, open-source software en aanverwante open technieken”. Dit jaar werd dit feestje gehouden in het voormalige Volkskrantgebouw in Amsterdam (en volgend jaar zal het bij het Centrum voor Wiskunde en Informatica worden gehouden). Daarnaast was het ook nog eens OpenStreetMap Gebruikersdag.

DEN was uitgenodigd om iets te komen vertellen over zowel open standaarden als het gebruik van geo-informatie in het erfgoedveld.

Wat opviel was het enthousiasme waarmee alle deelnemers aan de feestelijke middag zich storten op het concept “open”. Er waren presentaties over toepassingen als OpenOffice, OpenERP en KDE, nieuwe technieken voor OpenStreetMap zoals SignFinder en YOURS en werden ervaringen uitgewisseld over het gebruik van open source in het onderwijs en op het kantoor.

DEN houdt zich sinds haar oprichting al bezig met open standaarden, maar over open source software zijn we tot nu toe wat minder uitgesproken geweest. Op het kantoor wordt wel geëxperimenteerd met verschillende open source toepassingen en er wordt zelfs gewerkt aan een nieuw themadossier over open source, maar dat is het dan wel. Daarmee zijn we overigens (helaas) erg representatief voor de erfgoedsector. Ook daar wordt geflirt met open source, maar tot dusver hebben we nog geen kennis mogen maken met erfgoedinstellingen die 100% open source zijn gegaan.

Het concept “open” gaat veel verder dan software alleen en daarom wil ik u hier interesseren voor iets nieuws en ik noem dat maar open erfgoed. Ik heb het over digitale projecten waarbij de informatie (kaarten, foto’s of beschrijvingen) door de gebruikers weer kan worden hergebruikt. Dagelijks komt nieuw erfgoedmateriaal digitaal beschikbaar, maar in de meeste gevallen mag de bezoeker dit materiaal niet buiten de aangeboden interface gebruiken.

Een vaak gehoorde klacht van veel vrijwilligersprojecten is dat het ze zoveel tijd en moeite kost om instanties zover te krijgen om informatie vrij ter beschikking te stellen. Daardoor moeten ze vaak zelf eindeloos op pad om dat materiaal langs andere wegen te verzamelen, te fotograferen en te beschrijven. Dat klinkt als dubbel werk en dat is het ook.

Daarom, beste erfgoedcollega’s in het land, bij deze een oproep: denk goed na over hergebruik van erfgoeddata bij al uw digitale projecten. Iedereen is zo vol van Web 2.0, maar geeft u ook wel eens wat terug? Pot al die vergaarde kennis en data nou niet op, zet het niet op slot met allerlei ingewikkelde gebruiksvoorwaarden, maar deel het met anderen! Breng nieuwe foto’s, kaarten en andere databestanden uit onder een Creative Commons-licentie. Wie weet wat voor moois iemand anders er mee zou kunnen maken en daar plukt ook u de vruchten van. Want, zoals het spreekwoord zegt, “wie goed doet, goed ontmoet”.

Het Noordbrabants Museum in ‘s Hertogenbosch staat aan de vooravond van een grootschalige renovatie en uitbreiding van het museumgebouw en, met de komst van het SM’s, de ontwikkeling van het Museumkwartier. Om iedereen een indruk te geven van de situatie in 2012 is door bureau Design8 en architectenbureau Henket & Partners een digitaal voorproefje gemaakt.

De architecten en vormgevers hebben het nieuwe Museumkwartier in Google Earth gevisualiseerd. Daarbij kan het nieuwe gebouw niet alleen van buiten, maar ook uitgebreid van binnen al worden bekeken. De bezoeker kan zich laten leiden via een vaste route door het museumcomplex, doorklikken naar enkele markante punten of geheel naar eigen keuze zelf door de museumzalen wandelen.

Via een plug-in kan al een kijkje worden genomen in de nieuwe tentoonstellingszalen van het Noordbrabants Museum.

Voor alle duidelijkheid, de presentatie kan gewoon in de webbrowser worden bekeken. Alleen een Google Earth plug-in is vereist.

Voor wie echter het inladen van de hele Google Earth-presentatie te veel problemen oplevert (er gaat inderdaad wel het nodige dataverkeer aan de presentatie vooraf), is er ook een filmpje gemaakt waarin de hele presentatie in vijf minuten wordt doorlopen.

Met dank aan ZB Digitaal voor de tip.

Dagblad Trouw maakt een kaart van het erfgoed van Nederland. Iedereen mag suggesties aanleveren, volgens een oproep van de krant. Een e-mailberichtje met de naam en het type monument, het adres en de plaats waar het te vinden is en natuurlijk korte beschrijving – liefst met foto’s – volstaat.

De erfgoedkaart van Dagblad Trouw, samengesteld door lezers en belangstellenden.

Het weergegeven erfgoed varieert momenteel van watertorens, stoomgemalen, luchtwachttorens tot muziektenten. De reeds geplaatste beschrijvingen zijn afkomstig van diverse bronnen als de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Forten.info en Wikipedia. Eerder maakte Trouw al een kaart van musea, maar ook van plaatsen waar gratis wifi wordt aangeboden, fietsverhuurplaatsen of biologische restaurants.

Op zich zijn websites met kaarten waarop cultureel erfgoed te vinden niet uniek. De website KICH, het uitgebreide monumentenoverzicht van de Stichting Open Monumentendag of WatWasWaar zijn inmiddels gevestigde namen op dit terrein en via dit blog hebben we ook enkele nieuwe iniatieven als Amersfoort 750 of Erf-goed.be besproken. Wél is het initiatief van Trouw nog steeds een van de weinige waarbij belangstellenden zelf, geheel in Web 2.0-stijl, informatie kunnen aanleveren.

Het Nieuw Land Erfgoedcentrum heeft met steun van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een tentoonstelling en bijbehorende website gemaakt over een van de grootste “droge” scheepskerkhoven ter wereld: Flevoland. In de bodem van de jongste provincie bevinden zich ruim vierhonderd scheepsresten en veel daarvan zijn in de afgelopen decennia onderzocht.

Op de website Vergane Schepen is een selectie van scheepswrakken in Flevoland te zien.

Met behulp van Google Maps is informatie over een selectie via de website Vergane Schepen te raadplegen. Op de kaart zijn met behulp van een scheepsicoontje de lokaties van scheepsresten gemarkeerd, doorklikken brengt de bezoeker bij een pagina met test en een afbeelding. Zoeken kan overigens ook in een lijst van wraklocaties. Het scheepsicoontje, een rood scheepje op een blauw-wit gestreepte stok, is overigens ook in het Flevolandschap zelf te zien en markeert zo ook “in het echt” waar scheepsrestanten in de bodem liggen.

Het jaarlijkse KVAN-congres stond dit jaar in het teken van ruimte. De opkomst was vele malen groter dan de organisatie had verwacht; zo’n 250 archivarissen en documentalisten reisden af naar Haarlem om twee dagen lang te luisteren naar presentaties die waren onderverdeeld in zes parallelsessies met titels als “Ruimte als structuur”, “Markeer de ruimte”, “Het speelveld van de archivaris”, “(Web)omgeving in beweging”, “Architectuur” en “De internationale ruimte”.

Aangezien ik vooral was geïnteresseerd in hoe archieven met geo-informatie omgaan, schoof ik op de eerste dag aan bij de sessie “Ruimte als structuur”. De spreektijd binnen alle sessies was opvallend ruim; er was maar liefst een uur per spreker gereserveerd. Het gevolg was dat met maar drie lezingen een sessie een hele middag duurde en dat is best een lange zit voor een overwegend algemeen geïnteresseerd publiek. Je zou verwachten dat met een uur spreektijd een onderwerp goed wordt uitgediept, maar de meeste sprekers zochten die ruimte niet op en voor discussie op het einde was er vaak geen tijd meer over. Jammer. Daarnaast lagen de verschillende sessies inhoudelijk zo dicht bij elkaar dat het voor de deelnemers soms nog moeilijk kiezen bleek. En met zulke lange spreekbeurten zat je vervolgens wel minimaal een uur aan je keuze vast.

Wat geo-informatie betreft was de eerste ook meteen de beste lezing. Peter Doorn van DANS toonde in een bloemlezing allerlei voorbeelden uit de alfa-wetenschappen waarbij kaarten, GIS en in bredere zin ook visualisatie van complexe data centraal stonden. Daarnaast stipte hij even het DANS-onderzoek aan naar het gebruik van geo-informatie in de alfa-wetenschappen. Niets nieuws, maar wel een goede introductie. De veelbelovende tweede bijdrage “Geo en DIV, onlosmakelijk verbonden” maakte die titel absoluut niet waar: een uur lang ging het over de gemeentelijke administratie van de gemeente Overbetuwe en pas in de laatste vijf minuten liet de spreker zien dat de ambtenaren nu ook konden zoeken naar gegevens met een gemeentekaart als interface.

Naar de bijdrage van Milco Wansleeben over het e-depot Nederlandse Archeologie werd aandachtig geluisterd omdat dit zeer aansloot op de dagelijkse praktijk van archieven. Grote verbazing uit de zaal viel Wim de Haas van Rijkswaterstaat ten deel. Ondanks een ronkend, nieuw motto ‘Wegen, water, werken’ lijkt digitaal archiveren nog helemaal geen prioriteit te zijn bij de rijksdienst die er voor waakt dat de boel ooit nog eens onder water loopt. De digitale data over infrastructurele werken is naar alle verwachting volkomen onbruikbaar tegen de tijd dat een weg, brug, sluis of dijk moet worden vervangen, bepaald geen geruststellende gedachte.

Wat ik geheel miste was een presentatie waar werd ingegaan op hoe archieven praktisch met geo-informatie aan de slag zouden kunnen. Uit de grote toeloop mag je toch concluderen dat dit onderwerp erg speelt in archievenland, maar suggesties hoe je daar als manager, projectleider of medewerker op in kan inzetten, ontbraken geheel. Grote afwezige bleek WatWasWaar, die in archievenland toch een bekende speler is, maar die blijkbaar niet voor een lezing was uitgenodigd. Toch vreemd met zo’n thema zou je denken.

Met grote instemming werd aan het einde van de eerste dag de Archiefwiki gepresenteerd. Deze wiki is een initiatief van enkele enthousiaste, jonge archivarissen. Zij zijn de drijvende kracht achter de levendige archiefcommunity Archief 2.0 en hebben nu ook de Archiefterminologie integraal overgezet in een wiki-formaat, zodat iedereen de inhoud ervan voortaan kan bediscussiëren en aanpassen. Aan het gefluister in de zaal en tijdens de borrel viel me op dat niet iedereen blij is dat alles nou zo open en redigeerbaar op het internet komt. Hoe hou je als professional zicht op al die ontwikkelingen en is iedereen wel voldoende bekwaam om informatie te wijzigen? Het bleken vragen die ook tijdens de tweede dag bleven spelen.

Die tweede dag ging van start met een enthousiasmerend verhaal door sterrenkundige en wetenschapsjournalist Govert Schilling over de ruimte. Hoewel hij geen sluitend antwoord kon geven op de vraag in zijn eigen titel “Hoe archiveer je de ruimte?” mag duidelijk zijn dat de volumes digitale data die in de astronomie worden verzameld geheel eigen problemen met zich meebrengen. Hoe sla je dat allemaal nog op en hoe komt de data van een telescoop in de bergen van Chili eigenlijk bij een universiteit in bijvoorbeeld Chicago terecht? “Via DHL”, zegt Schilling, het internet is er niet op berekend om al die data digitaal te verzenden dus de koerier bezorgt de data op tapes en harde schijven.

Naast de tot de verbeelding sprekende zwarte gaten en donkere materie bleek de sterrenkunde zowaar een interessante casus voor archieven. Al die sterrenkundigen die niet langer achter de telescoop maar achter een beeldscherm zitten, die in databases met peer-to-peer verbindingen data binnen halen van sterrenwachten, servers die de aanwas van data niet aan kunnen waardoor een gedistribueerd systeem ontstaat – dat zou ook de toekomst van het digitale archief kunnen zijn. Archieven digitaliseren inmiddels op steeds grotere schaal en zetten hun collecties online, de archiefgebruiker logt steeds vaker in op de digitale versie van de studiezaal en tenslotte moet al die data ook duurzaam en veilig worden opgeslagen in e-depots.

Dat in archievenland de digitale ontwikkelingen sneller gaan dan menigeen pakweg dertig jaar geleden kon bevroeden, bleek wel uit de film Het Archief die tijdens het congres getoond. Halverwege de film vraagt de journalist buiten beeld aan de hele dag pijprokende (dat kon toen nog) stadsarchivaris – die overigens alle dagen van de week op pad lijkt om bij oude omaatjes en sportclubs nieuwe archieven op te sporen om aan zijn immer groeiende collectie toe te voegen – of hij misschien ook tv-beelden, geluidsfragmenten of zelfs computerbestanden zou gaan archiveren als die een verhaal over ‘zijn’ stad zouden vertellen. “Daar zijn wel werkgroepen mee bezig, ja”, antwoordde hij. Het zal mijn tijd wel duren, zag je hem denken en hij nam nog maar eens een trekje aan zijn pijp.

Geo-informatie online heeft de toekomst. Het succes van Google Maps, Earth en nu ook Streetview inspireert tot nieuwe vindingen in het digitale erfgoedveld.

Eerder dit jaar ontving het Rotterdamse Gemeente-archief de VGI Innovatieprijs voor een mooie toepassing van Google Maps in het project Brandgrens, een website over het bombardement van de Maasstad in 1940. En vorig jaar viel Erf-goed.be in de prijzen, eveneens met een kaart waarop de foto’s en beschrijvingen van duizenden monumenten in Vlaanderen werden geprojecteerd.

Onlangs verscheen de website Amersfoort 750 op de kaart waarmee de stad veel historische informatie, uit de collecties van het Archief Eemland en Museum Flehite, waaronder oude stadskaarten, online zet. Zo zijn er de stadsplattegronden uit 1565, 1650, 1888, 1946 en 1979 te zien en kunnen deze over de moderne luchtfoto of wegenkaart worden geprojecteerd. Via een tijdlijn worden de belangrijkste Amersfoortse gebeurtenissen uitgelicht. Verder kunnen bezoekers wandelingen uitprinten en zelf informatie aan de website toevoegen.

Amersfoort 750 op de kaart

Veel historische gebouwen en andere bezienswaardigheden worden in kleine informatieblokjes toegelicht. In sommige gevallen is er zelfs een 3D-reconstructie, zoals bijvoorbeeld van de Onze-Lieve-Vrouwetoren met het oorspronkelijke kerkgebouw. Die toren is overigens in cartografisch opzicht weer interessant omdat deze tot de jaren zestig van de vorige eeuw het kadastrale middelpunt vormde voor de Rijksdriehoeksmeting in Nederland.

Erf-goed.be voegde vorige week de beschrijving van het vijfduizendste monument in Vlaanderen toe aan haar website. Wat twee jaar geleden begon als een vrijwilligersproject, is uitgegroeid tot een monumentendatabase van formaat.

Inmiddels zijn vijfduizend beschrijvingen en meer dan tienduizend foto’s door enthousiastelingen op de website gezet. Alle liefhebbers van het Vlaamse en Brusselse erfgoed kunnen hun mooiste erfgoedfoto’s doorsturen naar Erf-goed.be en zo meewerken aan het uitbouwen van de website.

De homepage van Erf-goed.be

De bedoeling van Erf-goed.be is het waardevolle erfgoed in Vlaanderen te documenteren, in kaart te brengen en te ontsluiten via het internet. De initiatiefnemers willen niet alleen dit erfgoed bekender maken bij een breed publiek, maar ook het maatschappelijke draagvlak ervoor vergroten.

Erf-goed.be maakt gebruik van de mogelijkheden van Flickr en Trippermap. Door geografische coördinaten toe te kennen aan de foto’s in Flickr, kunnen deze foto’s ook op een kaart van Vlaanderen worden gepresenteerd. Bij elke foto krijgt de bezoeker ook een korte beschrijving van het monument. Door het gebruik van een Creative Commons-licentie zijn de foto’s vrij beschikbaar voor niet-commercieel gebruik. In 2007 werd de website voor het originele gebruik van deze internettoepassingen beloond met de Innovatieprijs van de Vereniging voor Geschiedenis en Informatica.