David Pogue van The New York Times legt uit wat de niet te missen social media zijn – en dat in slechts 3 minuten, dat moet je toch even zelf bekijken:

Video-registratie van Jeffrey Veen‘s lezing tijdens Web 2.0 Expo over het visualiseren van grote hoeveelheden data op het Web.

“Beeldcollecties zijn het belangrijkst en geluid is een stiefkind”, concludeerde Kees Slager zijn onderzoek naar de gesteldheid van oral history (audio) materiaal bij provinciale erfgoedinstellingen. Als journalist, schrijver en oprichter van het VPRO-radioprogramma OVT, gaf hij op 27 mei 2010 de thematische inleiding bij de kick-off van het project Verteld Verleden.
Slager doelde met zijn opmerking op de vele audiobandjes die als ruw materiaal door bijvoorbeeld journalisten gebruikt zijn om tot een geschreven tekst te komen. Deze collecties sluimeren nu nog grotendeels in de archieven. Niemand die er gebruik van kan maken of zelfs maar weet wat er allemaal precies op staat. 

Het zou zonde, nee veel eerder een gemiste kans, als ik u nu hier snel navertelde wat iemand die sinds 1957 in de praktijk met oral history werkt, te vertellen heeft. Dat moet u zelf zien – en vooral horen. Daarin ligt juist de magie en de toegevoegde waarde van gesproken taal: je hoort de stiltes, de emotie en alles wat je niet zo maar in woorden kunt vatten.
Naar het motto “Bakker, eet je eigen brood” hebben de spraakherkennings-experts dan ook alle lezingen en presentaties van de bijeenkomst in één video online beschikbaar gesteld. Nee, het was niet nodig om van elke spreker een aparte video beschikbaar te stellen. En nee, u hoeft niet bang te zijn dat u voor een bepaalde sessie het hele filmpje vooraf moet kijken. In de video is namelijk een menu ingebed waarmee u met één klik naar de juiste plek gebracht wordt, waarna het fragment begint (zie de schermafdruk hieronder).

Kees Slager met links in beeld het transparante menu met hoofdstukken in het videoverslag. Door middel van een klik komt men naar de plek in de video waarop de gewenste presentatie staat.

Deze technologie zal ook in het eindproduct van het open platform voor oral history door de deelnemende instellingen gebruikt kunnen worden. De komende jaren zal het ontwikkelproject Verteld Verleden het gemeenschappelijk gedistribueerd toegankelijk maken van Nederlandse oral history collecties nog verder uitwerken. Vooral het bundelen en verspreiden van kennis en mogelijkheden op dit gebied – zodat alle verschijningsvormen van oral history beter ontsloten kunnen worden - staan centraal.

Technologische aspecten
Franciska de Jong van de Universiteit Twente en projectleider van het geralateerde CATCH project Access to Oral History (CHORAL) presenteerde het technologische perspectief. Ze legde kort de  drie verschillende manieren van spraakherkenning uit (HEAVY / LIGHT / LINK GENERATION FOR CROSS-MEDIA PRESENTATION), waarmee de Universiteit Twente in de afgelopen jaren ervaring heeft opgedaan of aan heeft meeonwikkeld. Ze onderstreepte dat in een open portaal als ‘Verteld Verleden’ het gebruik van open standaarden, open source en de noodzaak tot samenwerking met  collectiebeheerders en eindgebruikers van groot belang zijn.

You are what you share
Over harvesten, spraakherkenningstechnieken, indexeren, zoeken en de eisen aan de gebruikersinterface was al goed nagedacht, zo bleek uit de presentaties die in de middag door de projectdeelnemers gegeven werden. Dat het project moet aansluiten bij open standaarden is duidelijk. Alleen welke standaarden dat precies zullen zijn, moet nog worden vastgesteld. De gebruikersinterface (lees: de videoplayer) is in ieder geval al open source en beschikt over de mogelijkheid om materiaal niet alleen op de portal, maar ook op de homepage van de instelling of zelfs in sociale netwerken te embedden. Vooral over laatstgenoemde functionaliteit ben ik persoonlijk heel blij, want delen met je netwerk is zo helemaal van deze tijd. Ik zou niet meer zonder kunnen. Oftewel: You are what you share.

Spreken is zilver, ontsluiten is goud
‘Verteld Verleden’ heeft ook als doel duidelijke richtlijnen en best practices voor collectiebeheerders op te stellen, zodat ze zelf aan de slag kunnen met de nieuwe technologie. Opdat oral history in toekomst geen ondergeschoven kindje blijft en er nog vele schatten in de Nederlandse archieven ontdekt kunnen worden!

De website Voices of the Past wil – via allerlei sociale media – erfgoedinstellingen stimuleren sociale media zelf in te gaan zetten bij hun belangrijke werk. Of zoals zij het zelf omschrijven:

to help inspire the advancement of heritage values in our society using today’s online communications tools known as social media

Interessant zijn vooral een serie interviews met verschillende heritage bloggers. Daarnaast biedt de website handige overzichtjes wat er zoal aan sociale media zijn en hoe daar met het oog op erfgoed gebruik van te maken. Website komt misschien een tikje tè Amerikaans over, maar is zeker een bezoekje waard.

Sinds de DISH conferentie is het duidelijk: Twitter is hot en erfgoedprofessionals lopen er warm voor. Het is niet alleen hét nieuwe communicatiemiddel, het is the place to be als het gaat om lichtvoetige conversatie met je peers. Op DISH was het niet alleen een manier om te peilen wat anderen van de presentaties vonden, maar ook, om te spieken wat er bij de workshops gebeurde die je niet bij kon wonen.

Zelfs mensen die niet op de conferentie aanwezig waren, werden zo op de hoogte gehouden. Door tweets (de berichtjes die via Twitter worden verstuurd) van een bepaald hash-tag-label te voorzien, maak je het mogelijk de conversatie over dit onderwerp te volgen. Zo kun je dankzij dehash-tag nog steeds de tweetstream van #Dish09 bekijken. Er werd zelfs informeel een tweetup op DISH georganiseerd, waarbij een deel van de twitteraars elkaar in het echt ontmoette. Het is te hopen dat dit volgend jaar in het programma kan worden opgenomen, zodat ook echt alle actieve microbloggers elkaar kunnen aanschouwen.

Omdat nog lang niet iedereen zelf aan het twitteren geslagen is, hieronder een korte video met uitleg over het gebruik van dit medium.

Over wat wel en niet met Twitter kan en moet, zijn de meningen nog zeer verdeeld. Een erfgoedinstelling die er naar mijn mening goed gebruik van maakt, is het Museum Boerhaave. Regelmatige berichten met toegevoegde waarde zijn kenmerkend. Zo hebben ze Twitteraars exclusief de kans gegeven om naar de tentoonstellingsopening te komen:

Wie vervolgens zijn of haar e-mailadres in een direct message(DM) aan hen doorstuurde, kreeg per ommegaande een persoonlijke uitnodiging toegestuurd. Een leuke actie die tot gevolg had dat ik, samen met mijn collega Annelies, de opening bijwoonde. Iets wat niet was gebeurd, als ze niet specifiek gebruik van Twitter hadden gemaakt.

Niet dat ze genodigden tekort kwamen overigens, de zaal was meer dan goed gevuld. In zijn openingsrede verkondigde directeur Dirk van Delft dat met deze tentoonstelling het uitdragen van een nieuwe visie begint. Zonder dat het expliciet genoemd werd, interpreteer ik daarin de toekomstvisie die het Center for the Future of the Museum beschrijft. Hieronder de vijf punten met tussen haakjes hoe ik dat, soms met een grote knipoog, terug zag in de opening van NewtonMania:

1. Groen (appels als haptisch tentoonstellingslogo);
2. Persoonlijk (voldoende doe- en leer mogelijkheden);
3. Comfortabel: creatieve interactie tussen mensen die normaal niet met elkaar zouden communiceren (moderne dansgroep en breakdancers fascineerden de “jeugd van 8 tot 88″);
4. Interactief (Twitter, ook in de zaal aanwezig);
5. Flexibel (graffiti als tijdelijk intermezzo).

Het lijkt erop dat Newton’s appel opnieuw gevallen is, dit keer om de aantrekkingskracht van erfgoedinstellingen te herdefiniëren.

MuseumsEtc is een Brits bedrijf dat musea wil helpen met het delen van kennis en informatie via het uitgeven van publicaties en het organiseren van bijeenkomsten. Op dit moment wordt gewerkt aan het boek Twitter for Museums.

Bijzonder is dat je nu al toegang kan krijgen tot een vooruitgave. Dat kost dan 30 pond. Aanschaf nu geeft, naast toezending van een gedrukt exemplaar eind januari, de mogelijkheid om suggesties en commentaar te leveren op de teksten zoals die worden geschreven door de auteus uit de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Australië. Als iemand uit het Nederlandse museale veld de handschoen oppakt, zijn we uiteraard nieuwsgierig naar zijn mening over de inhoud van het boek en deze manier van publiceren.

Eeuwige vraag voor marketeers, al ver voor het Internet werd uitgevonden: hoe zorg ik dat klanten in mijn winkeltje komen? Een groot uithangbord, een groot aantal advertenties in de krant, een vermelding in de Gouden Gids …

Hetzelfde probleem doet zich voor met nieuwe websites. Hoe val je op tussen zo’n enorm aanbod van websites? Een webmarketeer kijkt eens tussen de tips op Frankwatching of Marketingfacts: koop Google Ads in, plaats flitsende banners op andere websites, kies je trefwoorden goed zodat zoekmachines je beter weten te vinden, creeër een “buzz” via Twitter, Hyves en andere sociale netwerken. Of, en dat is het idee van Mapit1418: beloon bezoekers voor hun komst en vooral voor hun actieve deelname.

Op Mapit1418 kunnen bezoekers aangeven waar foto's zijn gemaakt en daar ook nog eens een prijs mee winnen.

Op DigitaalAllemaal schreef ik al eerder over Mapit1418 en inmiddels is deze nieuwe website al enige tijd actief. Volgens de webredacteuren wordt er inmiddels druk getagd, of beter gezegd met een vlaggetje geprikt op een landkaart, waar precies foto’s uit de Eerste Wereldoorlog genomen zijn. Uit de groep van tien meest actieve deelnemers wordt maandelijks een winnaar geloot. Die wint een mooie grote reproductie van een foto uit de loopgraven.

Vorige week heb ik drie dagen buiten de deur genoten bij not your ordinary PICNIC 2009. Een hele belevenis! Een conferentie met eromheen een festival of een festival met inhoud, afhankelijk van hoe je je aanwezigheid invult. Afgaande op de vaak overvolle zalen, is Picnic voor de meeste bezoekers toch gewoon een driedaagse conferentie, met meerdere parallelle lezingen, met heel veel informatie en koffie- en lunch pauzes om standjes te bezoeken en te netwerken. Hieronder een paar persoonlijke herinneringen:

The privacy paradox
Op het Web 2.0 en de sociale netwerken daarbinnen is gebruikersparticipatie essentieel. Iedereen is niet alleen consument maar ook producent van data. We maken onze kennis, onze mening en onze persoonlijke kenmerken inzichtelijk voor andere gebruikers en daarmee wordt de webervaring rijker. Zeer relevant voor de erfgoedsector waar internet een onbeperkt medium vormt voor interactie rond collecties en hun context tussen de professionals bij de instellingen en het publiek van scholieren, wetenschappers, hobbyisten en persoonlijk betrokkenen.

Maar de enorme hoeveelheid persoonlijke data vormt ook een digitale schaduw van onszelf die we als een gevaar voor onze privacy beschouwen, zeker als informatie van verschillende sites kan worden gecombineerd.

Bernard Joffe van +8* voegde nog een extra dimensie toe aan dit spanningsveld tussen fysiek en virtueel. Het menselijk gedrag op sociale netwerken is dusdanig voorspelbaar dat computers of bots, daar al aardig in participeren.

Op die manier krijgt het idee dat iedereen op internet een andere persoonlijkheid kan aannemen opeens een nieuwe betekenis: on the internet nobody knows you’re a bot. Met websitebeheerders en bots die er op uit zijn om zoveel mogelijk van ons als gebruikers af te weten, is volgens Joffe sprake van een digital panopticum refererend aan gevanigenisbouw waar het centrum alles ziet zonder dat de gevangenen dat zelf weten. Voorzichtigheid is dus geboden want online reputation is the currency of the next decade.

Christiaan van’t Hof van het Rathenau Instituut, dat de effecten van wetenschap en technologie op onze samenleving onderzoekt, bood een oplossingsrichting met zijn voorstel om niet te spreken van privacy maar liever van identity management. Beheer van de eigen identiteit klinkt positiever dan privacy en impliceert ook eigen inbreng. Beheer van identiteit is een technisch vraagstuk maar belangrijker nog een sociaal. Van ‘t Hof sprak over ‘handel’. Persoonlijke gegevens zijn waardevol en wie ze op internet wil hebben, moet daar iets tegenover stellen. Naast wederkerigheid is ook vertrouwen een voorwaarde voor de handel in persoonlijke gegevens. Om nu te voorkomen dat je op internet met elke sociale applicatie een vertrouwensband moet opbouwen, ziet van ‘t Hof een rol voor trusted service managers: onafhankelijke bemiddelaars. Als alternatief voor het panopticum sprak van ‘t Hof van een synopticum: identity management als een netwerk van relaties tussen partijen die elkaar vertrouwen. Centraal versus gedistribueerd, hmm… waar ken ik dat van?

The time paradox
Kinderen alleen laten met snoep en de opdracht om er af te blijven klinkt gemeen, maar is een psychologisch experiment dat volgens professor Zimbardo van de Universiteit van Stanford een indicatie geeft voor de mate van succes in het leven. Zimbardo maakt een onderscheid tussen orientatie op het verleden, het heden en de toekomst en stelt dat deze drie in verschillende mate bij iedereen aanwezig zijn. Wanneer we ons hiervan bewust zijn en de positieve eigenschappen van elk optimaal weten in te zetten hebben we meer kans op succes. Daarin zie ik een mooie analogie met de activiteiten van erfgoedinstellingen in deze tijd: rijk aan objecten en kennis uit het verleden, met inzicht in de mogelijkheden ervan in de digitale toekomst, in staat om nu bezig te zijn met de daarvoor noodzakelijke digitalisering en innovatie in het dienstenaanbod. Wie benieuwd is naar de eigen orientatie op tijd kan de test van Zimbardo doen.

The PICNIC paradox
Hoewel ik, zoals gezegd, genoten heb van de conferentie, weet ik niet of ik volgend jaar weer zal gaan. Het is zeer inspirerend en motiverend om drie dagen onder gedompeld te worden in innovatie, nieuwe media en geavanceerde technologie. PICNIC heeft mijn overtuiging bevestigd dat de fysieke en virtuele wereld steeds meer met elkaar vermengd worden. Erfgoed als kennissector met een sterke fysiek element in de vorm van de collecties kan in zo’n hybride werkelijkheid bij uitstek renderen.

Tegelijk vond ik het programma nogal versnipperd en miste ik de discussie over toepassing van alle nieuwe mogelijkheden op waardevolle content. Een grotere deelname vanuit de erfgoedsector zou wat mij betreft daarin kunnen voorzien en ik kan zeker de middelgrote instellingen aanraden zich ook eens op een picnic te laten inspireren. Als jullie komen volgend jaar, dan kom ik zeker ook weer. Afgesproken?

Een interview met mij en andere bezoekers van PICNIC 2009 zijn te bekijken in een video-impressie.

Vorige week was het motto van de Europeana Plenary Meeting in Den Haag: “Creation, Collaboration & Copyright“.

Onze buren van Europeana werken hard aan de totstandkoming van een Europese portal waarin het Europees cultureel erfgoed beter zichtbaar en vindbaar zal worden. Maar er is nog veel werk aan de winkel! Europeana werkt met een klein hoofdkantoor (20 mensen) en heel veel Europese erfgoedinstellingen. Dat maakt het organisatorisch ingewikkeld, het is daardoor ook onmogelijk om met elke instelling persoonlijke contacten te onderhouden. Er wordt dan ook hard gewerkt aan een goede technische infrastructuur om dat te ondervangen.

Als inspirerende keynotespeaker was Charles Leadbeater uitgenodigd. Hij sprak over zijn denkbeelden die hij heeft vastgelegd in het boek We Think en The Art/Culture of With. De – even kort door de bocht – boodschap is: denk niet voor of over anderen maar met anderen.

Charles Leadbeater in Den Haag

The Culture of With gaat o.a. uit van het basisprincipe “Both” in plaats van “Either/Or” (kortom “en/en” in plaats van “en/of”). Wat vertaalt naar cultureel erfgoed zou kunnen betekenen dat het prachtige erfgoed op zoveel mogelijk plaatsen toegankelijk en vindbaar zou moeten zijn, bijvoorbeeld op de eigen website, op thematische of geografische portals, Web 2.0-platforms als Flickr en Wikipedia en natuurlijk de Europese geografische portal Europeana. Probeer niet te denken voor de doelgroep, maar betrek ze er zoveel mogelijk bij. De grote vraag voor veel instellingen (en publiek) is, hoe het Web2.0-potentieel zo te verwezenlijken, dat het voor both (publiek en erfgoedinstelling) beter wordt.

De totstandkoming van een Europese portal blijft een uitermate complex proces en een van de zaken die daarbij een belangrijke rol speelt is het auteursrecht. Mede door Europeana staat auteursrecht nu hoog op de agenda van de Europese Commissie, zie hiervoor ook het artikel over Google en Europees auteursrecht. Europeana is bezig met veel onderzoek op het gebied van auteursrechten, o.a. in het ARROW-project en werkt aan een Public Domain Manifest. Dat laatste laat helaas nog even op zich wachten.

Tot slot, kijk even mee hoe Europeana kan worden …

Na het vol van nieuwigheden virtueel ontbijt van collega Annelies volgde dan op 8 september j.l. Mediamatic’s Kom je ook – part 2 (part 3 en 4 volgen) in de Hermitage. Ook hier een creatief spervuur van nieuwe ideeën, mogelijkheden, bright young things en ten slotte zelfs een fijn stukje samenzang. Begeleid door live publieksgetwitter (geprojecteerd op de muur).

Een greep uit het gebodene:

De middag begon met reeds door collega A. gememoreerde hippe jonge Brit Frankie Roberto (enigszins badinerend en gênant door een publieke twitteraar weggezet als “dat is toch die gitarist van Oasis?”) die een vurig pleidooi hield voor het weggeven van content van erfgoedinstellingen (draag bij aan WikiCommons!) en het gebruik van bestaande (“don’t create your own”) sociale netwerken: “Go where cultural engagement is already taking place” – want daar is reeds uw publiek. Ook een mooie: products vs. projects. Voer projecten uit, maar draag bij aan een product. De zoveelste projectwebsite: tja, wie zit er eigenlijk op te wachten, uw hoogst individuele, unieke webdienst… De door Annelies reeds gememoreerde Object Wiki van het Science Museum is een mooi voorbeeld van hoe het wel zou moeten.

Prachtig hierop aan sloot het verhaal van Paul Keller (Kennisland, Creative Commons Nederland) die een verhandeling hield over het Wiki Loves Art project waarbij gewone burgers kunstwerken in musea mochten fotograferen en, onder Creative Commons Licentie, mochten uploaden naar Flickr en Wikipedia Commons.

Gillian Moore van het Londonse Southbank Centre vergastte het publiek op verrassende combi’s van moderne “klassieke” muziek met avangardistische popmuziek (Radiohead, Scott Walker), oude dames, kinderen en zelfs gevangenen. Hoe met “moeilijke” kunst toch een ruim publiek te bereiken. Met een eresaluut aan Louis Andriessen’s De Staat.

De middag in de Hermitage werd afgesloten met de Doen Pitch: de twee meest veelbelovende wilde plannen worden door publiek en jury verkozen (op een bijzondere manier) en mogen het idee uitwerken met subsidie van Stichting Doen. Toevallig (of niet toevallig) werden jurywinnaar (Back in a Bite, Evelyn de Roos van Aletta; recepten van oude migranten dames) en publiekswinnaar (Art Sounds door Radna Rumping; maak muziek bij een kunstwerk naar keus) van ondergetekende uitgekozen tot de twee beste.

Kortom: Een fijne, inspirerende middag. Tot Kom je ook part 3!